Skip to main content

变量分离、齐次与恰当方程

变量分离方程

标准形式

dydx=f(x)g(y)\frac{dy}{dx} = f(x) \cdot g(y)

即右端可分解为只含 xx 的函数与只含 yy 的函数的乘积。

解法

g(y)0g(y) \neq 0 时,分离变量并积分:

dyg(y)=f(x)dx+C\int \frac{dy}{g(y)} = \int f(x) \, dx + C

注意:若 g(y0)=0g(y_0) = 0,则 yy0y \equiv y_0(常值解)可能也是解,需单独检查是否被通解包含。

举例

求解 dydx=ky\dfrac{dy}{dx} = ky(指数增长模型):

dyy=kdxlny=kx+Cy=Cekx\int \frac{dy}{y} = \int k \, dx \quad\Longrightarrow\quad \ln|y| = kx + C \quad\Longrightarrow\quad y = Ce^{kx}

齐次方程

标准形式

dydx=F ⁣(yx)\frac{dy}{dx} = F\!\left(\frac{y}{x}\right)

即右端可表示为 yx\frac{y}{x} 的函数。

解法

v=yxv = \dfrac{y}{x},即 y=vxy = vx,则 dydx=v+xdvdx\dfrac{dy}{dx} = v + x\dfrac{dv}{dx}。代入原方程:

v+xdvdx=F(v)dvF(v)v=dxxv + x\frac{dv}{dx} = F(v) \quad\Longrightarrow\quad \frac{dv}{F(v) - v} = \frac{dx}{x}

化为变量分离形式求解。

举例

求解 dydx=x+yxy\dfrac{dy}{dx} = \dfrac{x + y}{x - y}

F(v)=1+v1v,v+xv=1+v1vF(v) = \frac{1+v}{1-v}, \quad v + xv' = \frac{1+v}{1-v}

xv=1+v1vv=1+v21vxv' = \frac{1+v}{1-v} - v = \frac{1+v^2}{1-v}

1v1+v2dv=dxx\int \frac{1-v}{1+v^2} dv = \int \frac{dx}{x}

arctanv12ln(1+v2)=lnx+C\arctan v - \frac{1}{2}\ln(1+v^2) = \ln|x| + C

代回 v=y/xv = y/x 得隐式通解。

恰当方程(全微分方程)

标准形式

M(x,y)dx+N(x,y)dy=0M(x, y)\,dx + N(x, y)\,dy = 0

满足恰当性条件

My=Nx\frac{\partial M}{\partial y} = \frac{\partial N}{\partial x}

解法

存在函数 u(x,y)u(x, y)(势函数)使 du=Mdx+Ndy=0du = M\,dx + N\,dy = 0。通解为 u(x,y)=Cu(x, y) = C

构造 uu 的方法:

u(x,y)=x0xM(t,y)dt+y0yN(x0,s)dsu(x, y) = \int_{x_0}^{x} M(t, y)\,dt + \int_{y_0}^{y} N(x_0, s)\,ds

u(x,y)=Mdx+h(y),其中 y ⁣(Mdx)+h(y)=Nu(x, y) = \int M\,dx + h(y), \quad \text{其中 } \frac{\partial}{\partial y}\!\left(\int M\,dx\right) + h'(y) = N

积分因子

若方程不满足恰当条件,可乘入积分因子 μ(x,y)\mu(x, y) 使之化为恰当方程:

(μM)y=(μN)x\frac{\partial (\mu M)}{\partial y} = \frac{\partial (\mu N)}{\partial x}

常见情形:

条件积分因子
MyNxN\dfrac{M_y - N_x}{N} 仅依赖于 xxμ(x)=exp ⁣(MyNxNdx)\mu(x) = \exp\!\left(\int \dfrac{M_y - N_x}{N} dx\right)
NxMyM\dfrac{N_x - M_y}{M} 仅依赖于 yyμ(y)=exp ⁣(NxMyMdy)\mu(y) = \exp\!\left(\int \dfrac{N_x - M_y}{M} dy\right)

举例

求解 (2xy+y2)dx+(x2+2xy)dy=0(2xy + y^2)\,dx + (x^2 + 2xy)\,dy = 0

M=2xy+y2M = 2xy + y^2N=x2+2xyN = x^2 + 2xy,检查 M/y=2x+2y=N/x\partial M/\partial y = 2x + 2y = \partial N/\partial x,是恰当方程。

u=Mdx=x2y+xy2+h(y),uy=x2+2xy+h(y)=Nu = \int M\,dx = x^2y + xy^2 + h(y), \quad \frac{\partial u}{\partial y} = x^2 + 2xy + h'(y) = N

h(y)=0h'(y) = 0u(x,y)=x2y+xy2=Cu(x, y) = x^2y + xy^2 = C 为通解。